Als alle Nederlanders morgen een hybride warmtepomp zouden gebruiken, heeft dit zowel positieve als uitdagende gevolgen voor het Nederlandse energienet. Hieronder een overzicht van de belangrijkste effecten, gebaseerd op recente onderzoeken en data:
1. Lagere piekbelasting vergeleken met volledig elektrische warmtepompen
Hybride warmtepompen veroorzaken minder hoge pieken in het elektriciteitsnet dan volledig elektrische varianten. Dit komt doordat hybride systemen terugvallen op een gasgestookte cv-ketel bij extreme kou, waardoor de elektriciteitsvraag beperkt blijft. Volledig elektrische warmtepompen moeten in zulke situaties volledig op elektriciteit draaien, wat leidt tot hogere belasting. Toch vragen hybride systemen meer elektriciteit dan traditionele cv-ketels, vooral tijdens koude periodes.
2. Invloed van isolatie en “verliesoppervlak”
De impact op het net hangt sterk samen met de energie-efficiëntie van woningen. Het verliesoppervlak (het oppervlak van de woning dat warmte verliest naar buiten) is de belangrijkste voorspeller van de elektriciteitsvraag. Slecht geïsoleerde woningen met een groot verliesoppervlak vragen meer vermogen van warmtepompen, wat tot hogere netbelasting leidt. Isolatieverbeteringen zijn daarom cruciaal om de elektriciteitsvraag te beperken.
3. Capaciteit van het huidige net
Uit onderzoek blijkt dat het Nederlandse elektriciteitsnet nog ruimte heeft voor een grootschalige inzet van warmtepompen. Zowel hybride als volledig elektrische systemen belasten het net minder dan bijvoorbeeld zonnepanelen of elektrische auto’s, vooral omdat hun vraag beter gespreid is. Toch zijn lokale aanpassingen nodig in gebieden met verouderde infrastructuur of hoge concentraties warmtepompen.
4. Rol van slimme sturing en netbeheerders
Netbeheerders kunnen de belasting beter managen door:
- Slimme meterdata te gebruiken om vraagpatronen te voorspellen.
- Dynamische tarieven in te voeren, zodat warmtepompen vooral draaien op momenten met lagere vraag (bijv. overdag of bij veel windenergie).
- Investeringen te prioriteren in gebieden waar de netcapaciteit ontoereikend is.
5. Combinatie met andere energiebronnen
Een massale overstap op hybride warmtepompen zou de gasvraag sterk verminderen (gemiddeld 60-75% per huishouden), maar niet volledig elimineren. Dit past in de bredere energietransitie, waarbij gascentrales op termijn vervangen worden door duurzame bronnen zoals wind en zon. Wel moet de elektriciteitsmix groener worden om de milieuvoordelen van warmtepompen te maximaliseren.
6. Uitdagingen voor beleid en markt
- Subsidie-afhankelijkheid: Ruim 80% van de warmtepompinstallaties wordt gestimuleerd door subsidies. Zonder financiële prikkels zou de adoptie trager verlopen.
- Technische beperkingen: Onvoldoende isolatie of ruimte voor installaties kan in 20% van de gevallen leiden tot suboptimale prestaties, wat de verwachte belastingvermindering ondermijnt.
- Beleidsonzekerheid: Het schrappen van de geplande hybride warmtepompnorm (oorspronkelijk voor 2026) heeft al geleid tot marktstagnatie. Consistent beleid is nodig om netbeheerders en consumenten richting te geven.
Conclusie
Een plotselinge overstap op hybride warmtepompen zou het Nederlandse elektriciteitsnet niet acuut overbelasten, maar vereist wel slimme aanpassingen. De combinatie van isolatieverbetering, dynamisch netbeheer en een groene elektriciteitsmix is essentieel om de energietransitie haalbaar te houden. Tegelijkertijd blijft een stabiel overheidsbeleid cruciaal om de markt en infrastructuur tijdig voor te bereiden.